Önnur merkileg umsögn

Þó svo að þessi umsögn sem fjallað er um í fréttinni sé áhugaverð, þá eru fleiri áhugaverðar umsagnir við þetta frumvarp. Þetta stendur til dæmis í umsögn Mannréttindaskrifstofu Íslands: 

 

Þrátt fyrir almenna ánægju Mannréttindaskrifstofu við frumvarpið þykir þó tilefni til athugasemda við 10. gr. frumvarpsins er lítur að skráningu barna í trúfélög. Í frumvarpinu er lögð til sú breyting að skráning fari nú ekki eingöngu eftir skráðu trúfélagi móður heldur beggja foreldra. Sú breyting er jákvæð að því leyti að hún stenst betur jafnréttislög en núgildandi ákvæði. Hins vegar er Mannréttindaskrifstofan þeirrar skoðunar að það eigi að vera í verkahring foreldra barns að ákveða hvaða trúfélagi eða lífsskoðunarfélagi barn eigi að tilheyra og því eigi þau að sjá um þá skráningu sjálf en ekki ríkið. Í 2. mgr. 14. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins (Barnasáttmálanum) segir; „aðildarríki skulu virða rétt og skyldur foreldra, og lögráðamanna, til að veita barni leiðsögn við að beita rétti sínum, til frjálsrar hugsunar, sannfæringa og trúar, sem samræmist vaxandi þroska þess.“ Í þessu ákvæði felst því að það er skylda foreldra til að aðstoða barn við slíka ákvörðun og taka afstöðu hafi barn ekki þroska til þess sjálft að taka ákvörðun um þessi mál. Því er lagt til að ákvæðið kveði á um það að foreldrar barns í hjúskap eða skráðri sambúð taki sameiginlega ákvörðun um skráningu barns í trúar- eða lífsskoðunarfélag og fram til þess tíma verði staða barns að þessu leyti ótilgreind.

 

Vonandi mun Alþingi sjá sóma sinn í því að hætta því að skrá nýfædd börn sjálfkrafa í trúfélög. Fyrir áhugasama þá er stórkostleg grein um þetta á Vantrú og fín grein á visir.is eftir Pawel Bartozek.

 

Ganga ekki á rétt trúfélaga

Óskynsamlegur lestur

Mjög mikið af ríkiskirkjuprestum og fólki sem hefur lært við guðfræðideild HÍ virðist hafa þá skoðun að Jesús hafi verið "algert krútt". Jesús elskaði alla, boðaði umburðarlyndi, mannréttindi, afvopnun, umhverfisvernd og jafnrétti allra!

Þetta er auðvitað óraunveruleg glansmynd af Jesú guðspjallanna. Ef maður les til dæmis Matteusarguðspjall, þá fjallar Jesús miklu meira um heimsendi og refsingar guðs heldur en blóm, ást og regnboga. Jesús guðspjallanna er ekki "algert krútt". Hérna eru til dæmis ein ummæli Jesú í Matteusarguðspjalli sem eru ekki beint "krúttleg":

Svo mun verða, þegar veröld endar: Englarnir munu fara til, skilja vonda menn frá réttlátum og kasta þeim í eldsofninn. Þar verður grátur og gnístran tanna. (Mt 13:49-50)

Ég hef einstaka sinnum haft tækifæri til þess að reyna að fá "krúttguðfræðinga" til að svara þessu ósamræmi á milli þess sem þeir segja um Jesú, og þess sem Jesús segir í guðspjöllunum. 

Til að byrja með finnst mér undarlegt að ég fæ ekki það svar sem væri eflaust skynsamlegast: "Jesú sagði þetta ekki." Guðspjöllin eru ekki beint áreiðanlegar heimildir, og biblíufræðingar viðurkenna það fúslega að stór hluti þess sem er eignað Jesú sé líklega ekki frá honum komið (hið fræga Jesus Seminar áætlaði að einungis um 18% væri líklega frá Jesú komið!). Þessir "krúttguðfræðingar" segja oft að það sé rosalega mikilvægt að lesa biblíuna út frá skynseminni, þ.e.a.s. taka mark á hvað gagnrýnin rannsókn á biblíunni hefur leitt í ljós, og þess vegna ættu þeir ekki að eiga erfitt með að viðurkenna að Jesús hafi ekki sagt þetta.

En nei, þetta er ekki svarið sem maður fær. Þegar ég benti ríkiskirkjuprestinum Bjarna Karlssyni á þetta [1, 2, 3], þá var svarið það að það væri "bókstafstrúarlestur" að skilja ummæli Jesú á þann hátt að hann væri í alvöru að tala um einhvers konar dóm og refsingu við endi veraldar. Sú ásökun var sérstaklega undarleg þar sem að í því tilfelli var ég að túlka dæmisögu, og ég skil ekki einu sinni hvernig það er hægt að túlka dæmisögu bókstaflega. Svar Bjarna var á þá leið að Jesús var í raun og veru ekki að tala um "alvöru dómdag" heldur var hann að "vísa til þess að hver dagur sé dómsdagur og að það sem maður geri og segi fel í raun alltaf í sér val". 

En ef maður les þetta og fleiru ummæli í guðspjöllunum í sögulegu samhengi (sem að frjálslynda trúfólkið segir að sé svo rosalega mikilvægt), þá er alveg augljóst hvað er verið að ræða um. Í frumkristni trúðu menn að heimsendir væri handan við hornið og þá myndi guð koma og "dæma lifendur og dauða" (eins og segir í postullegu trúarjátningunni). Þetta er ekkert umdeilt meðal nýjatestamentisfræðinga, og hver sem er getur labbað inn í Landsbókasafnið og flett upp í ritskýringarritum. Þau munu öll viðurkenna þetta. 

Þannig að frjálslyndir trúmenn virðast frekar vilja afneita því að ummæli Jesú þýði það sem þau þýða augljóslega, frekar en að annað hvort viðurkenna að glansmyndin þeirra sé röng, eða þá að viðurkenna að ummælin séu ranglega eignuð Jesú.

Nýtt dæmi um þetta eru örstuttar umræður við bloggfærslu guðfræðingsins Jóhönnu Magnúsardóttur. Jóhanna byrjar á því að segja að boðskapur Jesú hafi verið "einfaldur" og að hann kristallist í tvöfalda kærleiksboðinu. Ég bendi á í athugasemd að þetta sé ekki svona einfalt, Jesús tali líka um að refsa fólki við heimsendi. Þá kemur þetta svar sem að mér finnst kristalla það sem ég hef skrifað fyrr í þessari færslu:

Svo ítreka ég það sem BRS segir, að lesa [biblíuna - HRÓ] með almennri skynsemi í bland við boðskap Krists. -  

Það má alveg taka texta um að varpa í eldsofn og leika sér með hann. Við getum varpað í eldsofn slæmum siðum, eitthvað sem við viljum losna við úr hugarfari okkar, - t.d. neikvæðni í garð náungans. Henni má svo sannarlega varpa í eldsofn.

Hún segir fyrst að það eigi að lesa ummæli Jesú "með almennri skynsemi", en strax í næstu setningu kemur hún með túlkun á ummælum Jesú sem hafa ekkert með almenna skynsemi að gera. (og svo segir hún auðvitað að ég nálgist biblíuna á bókstafstrúarforsendum!)

Ef við ætlum í alvöru að lesa þetta trúarrit með "almennri skynsemi", þá þurfum við að lesa textann í samhengi (þar með talið sögulegu). Við lestur hans er augljóst að það er verið að ræða um að henda fólki í eldsofninn, ekki "slæmum siðum". Munu slæmir siðir "gráta og gnístra tennur"? Skoðum til dæmis þennan texta úr Matteusarguðspjalli, og veltum því fyrir okkur hvort það sé um að ræða slæma siði eins og "neikvæðni í garð náungans" eða fólk:

Ekki mun hver sá, sem við mig segir: ,Herra, herra,` ganga inn í himnaríki, heldur sá einn, er gjörir vilja föður míns, sem er á himnum. Margir munu segja við mig á þeim degi: ,Herra, herra, höfum vér ekki kennt í þínu nafni, rekið út illa anda í þínu nafni og gjört í þínu nafni mörg kraftaverk?`Þá mun ég votta þetta: ,Aldrei þekkti ég yður. Farið frá mér, illgjörðamenn.` (Mt 7.21-23)

Augljóslega er um að ræða fólk. Og ef maður kíkir í sögulega samhengið, þá er þarna einfaldlega um heimsendapælingar sem voru mjög algengar á þessum tíma. 

Það sem mér finnst standa upp úr er að þegar frjálslynt trúfólk eins og Bjarni og Jóhanna tala um að lesa biblíuna "með almennri skynsemi" eða í sögulegu samhengi, eða eitthvað álíka, þá eru þau í raun og veru ekki að hvetja til þess, af því að þau stunda það augljóslega ekki, heldur eru þau einungis að reyna að setja sínar eigin óskhyggju-"krútttúlkanir" á fræðilegri stall. 

Á sama hátt, þá hafa ásakanir þeirra um bókstafstrú eða að einhver sé að túlka texta "bókstaflega" ekkert með það að gera, heldur er þá viðkomandi einfaldlega að túlka textann á þann hátt að það samræmist ekki krúttmyndinni sem þau hafa af biblíunni.

Trúarafneitunarblogg prests

Ég skrifaði nýlega grein á Vantrú um meinta trú presta. Þar fjalla ég um þá merkilegu staðreynd að þrátt fyrir að prestar lofa því við vígslu sína að þeir játist undir játningar ríkiskirkjunnar, þá trúa þeir ekki ýmsu veigamiklum atriðum í þeim.

Ríkiskirkjupresturinn Baldur Kristjánsson hlýtur að hafa lesið þessa grein, því að hann skrifaði nýlega pistil þar sem hann neitar einmitt nokkuð af þessum trúaratriðum sem ég nefni:

 

Og við erum of vel lesin til þess að trúa bara Biblíunni bókstaflega. Að Guð hafi skapað heiminn á sex dögum. Heilagur andi hafi átt barn með Maríu og að á dómsdegi rísi dauðir úr gröfum sínum, hafið skili sínu og þeir sem ekki hafi játast Kristi þeim verði hent í eldinn. Meðan við bíðum eftir þessu getum við alið á gömlum fordómum, þjösnast á hommum og gætt þess að konur verði ekki biskupar og helst ekki prestar.

 

Baldur segir þarna að hin ýmsu trúaratriði, eins og meyfæðing Jesú og upprisu mannsins sé ekki við hæfi upplýsts fólks, heldur sé það vitleysa á borð við trú á sex daga sköpun, fordóma gegn samkynhneigðum og andstöðu við prestvígslu kvenna. 

Hvað ætli Baldur geri þegar hann fer með postullegu trúarjátninguna í messum? Er hann með krosslagða fingur þegar hann fer með hana? Þegir hann bara á meðan fólkið sem mætir segir "getinn af heilögum anda, fæddur af Maríu mey", "mun þaðan koma að dæma lifendur og dauða" og "upprisu mannsins"? 

Barn skal við fæðingu vera skráð....

Ímyndum okkur að á Íslandi væru álíka fáránleg lög um stjórnmálaflokka og um trúfélög. Við fæðingu myndi barn sem sagt vera sjálfkrafa skráð af ríkinu í stjórnmálaflokk móður.

Ímyndum okkur líka að ríkið myndi styrkja stjórnmálaflokkana um ~10.000kr á ári fyrir hvern skráðan meðlim. 

Ef að þá yrði lagt til að breyta sjálkrafa skráningunni örlítið, þannig að færri börn væri sjálfkrafa skráð í stjórnmálaflokk móður, þá myndi ég ekki trúa þeim mótmælum frá stjórnmálaflokkunum að með því væri verið að "ganga gegn hagsmunum barnsins".  Augljóslega væru þeir á móti því af því að það gengur gegn hagsmunum stjórnmálaflokkanna.

Það sama gildir augljóslega hér. Ef að börn eru ekki skráð sjálfkrafa í trúfélög við fæðingu ef foreldrarnir eru ekki eins skráðir, þá munu einhver börn ekki vera skráð sjálfkrafa í ríkiskirkjuna, og þá mun ríkiskirkjan ekki fá jafn mikinn pening frá ríkinu í formi sóknargjalda.

Þetta er auðvitað ástæðan fyrir því að Kalli er á móti þessu, ekki af því að þetta "gengur gegn hagsmunum barnsins". Það bara hljómar ekki vel að segja það hreint út.

Veruleg þáttaskil í trúmálapólitík

Að slíta úr samhengi

Þegar vísað er á ljótu hluta biblíunnar, þá eru viðbrögð trúmanna oft þau að viðkomandi texti hljóti að vera slitinn úr samhengi. 

Þegar atvinnutrúmenn fjalla um biblíuna, þá reyna þeir eftir bestu getu að benda á fallegu hlutana, og ef það dugar ekki, þá slíta þeir ljótu hlutina úr samhengi og láta sem þeir séu fallegir.

Dæmi um þetta er nýleg predikun ríkiskirkjuprestsins Bjarna Karlssonar. Í henni segir Bjarni að í 25. kafla þriðju Mósebókar sé "lýst með all nákvæmum hætti hvernig fagnaðarárið skuli á hálfrar aldar fresti valda því að allt það fólk sem komist hefur í skuldir, misst land sitt og jafnvel sjálft orðið ánauðugir þrælar skuli fá frelsi og fara heim til ættar sinnar." Bjarni útskýrir að hugsunin á bak við textann sé sú að "enda þótt mannanna láni sé misskipt er sanngjarnt að alltént einu sinni á hverri mannsævi geti maður vænst þess að mega líta upp og finna sig frjálsan í eigin tilveru." Loks segir Bjarni að þarna er "staðfest að lotning fyrir Guði birtist" meðal annars "í sáttmála manna í millum að við beitum ekki hvert annað valdi."

Hérna kemur textinn sem að  Bjarni vitnaði í í miðri lofræðunni, en ég ætla að bæta örlitlu við, Bjarni hætti nefnilega í versi 43, en ég ætla að leyfa versum 44-46 að fljóta með feitletruð.

 

Þegar landi þinn lendir í kröggum og selur sig þér mátt þú ekki láta hann vinna þrælavinnu. Hann á að vera hjá þér eins og daglaunamaður eða gestur og vinna hjá þér til næsta fagnaðarárs. Þá skal hann fara frá þér frjáls maður ásamt börnum sínum og snúa aftur til ættmenna sinna og jarðeignar forfeðra sinna. Vegna þess að þeir eru þrælar mínir, sem ég leiddi út úr Egyptalandi, má ekki selja þá mansali. Þú skalt ekki beita þá valdi. Sýndu Guði þínum lotningu. Viljir þú fá þér þræla og ambáttir, þá skuluð þér kaupa þræla og ambáttir af þjóðunum, sem umhverfis yður búa. Svo og af börnum hjábýlinga, er hjá yður dvelja, af þeim skuluð þér kaupa og af ættliði þeirra, sem hjá yður er og þeir hafa getið í landi yðar, og þau skulu verða eign yðar. Og þér skuluð láta þá ganga í arf til barna yðar eftir yður, svo að þau verði eign þeirra. Þér skuluð hafa þau að ævinlegum þrælum. En yfir bræðrum yðar, Ísraelsmönnum, skuluð þér eigi drottna með hörku, einn yfir öðrum.  (3Mós 25:39-46) 

 

Textinn fjallar þannig klárlega ekki um að "allt fólk" eigi að losna úr þrældómi og fjallar alls ekki um að mannfólk eigi ekki að "beita ekki hvort annað valdi". Þvert á móti fjallar textinn um að það sé í lagi að beita annað fólk valdi, það er í fínasta lagi að hafa annað fólk sem þræla og "drottna með hörku" yfir því, svo lengi sem það eru útlendingar!

Þetta eru ótrúlega óheiðarleg vinnubrögð hjá honum Bjarna.  

Páfinn, frillulífi og prestar

Mér finnst mjög áhugavert að páfinn skuli einmitt biðja "biskupa kaþólsku kirkjunnar að ítreka við söfnuði sína að kynlíf fyrir hjónaband sé alvarleg synd og grafi undan stöðugleika samfélagsins."

Ég skrifaði nefnilega nýlega grein á Vantrú ("Er frillulífi enn synd?"), þar sem ég velti nákvæmlega þessu fyrir mér. Það er nefnilega þannig að kirkjunnar menn hafa nánast alla tíð kennt það að allt kynlíf utan hjónabands væri synd.

Mér þætti gaman ef prestar ríkiskirkjunnar myndu geta sagt það hreint út hvort að sú sé enn raunin, eða þá hvort að allt í einu hafi kristið siðgæði breyst, einmitt í takt við viðhorf samfélagsins.

Á heimasíðu DV er frétt um sömu ræðu páfans. Það sem vakti athygli mína þar er ekki fréttin, heldur athugasemdir tveggja presta ríkiskirkjunnar við þá frétt:

 

Nú sá ég Ratzinger ekki hóta neinum eldi og brennisteini, en hann fordæmdi vissulega kynlíf utan hjónabands. En vitið þið hver stundaði það að hóta eldi og brennisteini? Jesús!

Hérna eru til dæmis ummæli sem Jesús lét falla í "þvertrúarlegu samtali":

 

Höggormar og nöðru kyn, hvernig fáið þér umflúið helvítisdóm? (Mt 23:33)

 

Hérna er Jesús að fræða áheyrendur sína um kærleika guðs:

 

Ég skal sýna yður, hvern þér eigið að hræðast. Hræðist þann, er hefur vald að deyða og að því búnu varpa í helvíti. Já, ég segi yður, hræðist hann. (Lk 12:5)

 

Hérna er Jesús að tjá ást sína á þeim sem hafna honum:

 

Og taki einhver ekki við yður né hlýði á orð yðar, farið þá úr því húsi eða þeirri borg og hristið dustið af fótum yðar. Sannlega segi ég yður: Bærilegra mun landi Sódómu og Gómorru á dómsdegi en þeirri borg. (Mt 10:14-16)

 

Og Páll postuli og aðrir höfundar bréfa í Nýja testamentinu voru ekki heldur feimnir við að "fordæma og hóta eldi og brennisteini". Páfinn er satt best að segja afskaplega ljúfur og varfærinn í samanburði við Jesús, Pál og félaga. Ætli þessir prestar séu tilbúnir að vera samkvæmir sjálfum sér og segja að ummæli Jesú í guðspjöllunum séu "Sorgleg"? 

Varar við hjónabandi samkynhneigðra

Gjöf Rauða kversins ekki brot á mannréttindum

Alveg óháð því hvort það séu brot á mannréttindum eða ekki að stunda trúboð í skólum, þá er ljóst að trúboð á ekki heima í opinberum skólum.

Það er nefnilega eitt atriði sem stuðningsmenn trúboðs vilja oft gleyma: Það að eitthvað sé ekki mannréttindabrot, þýðir ekki að við eigum að leyfa það í skólum.

Væri það til dæmis mannréttindabrot ef kennari dreifði áróðursbæklingum frá stjórnmálaflokknum sínum til barna? Eflaust ekki. En finnst nokkrum manni að það ætti að vera leyft? 

Gjöf NT ekki brot á mannréttindum

Tal um félagsgjöld einber blekking

Pétur heldur því fram að sóknargjöld séu "í eðli sínu félagsgjöld". Þetta er rangt.

Ég held að það sé frekar óumdeilt að félagsgjöld séu gjöld sem að félag fær frá félögum sínum. Þetta á ekki við sóknargjöld. Sóknargjöld eru ekki innheimt af neinum, þetta er peningur sem að ríkiskirkjan fær út frá þeim peningum sem fást með innheimtum tekjuskatti, og tekjuskattur er innheimtur af fólki alveg óháð félagsaðild.

Ímyndum okkur að ég myndi stofna skákfélag. Ríkið tæki þá ákvörðun að gefa mér milljón krónur árlega fyrir hvern þann sem skráir sig í félagið. Svona eru sóknargjöld. Dettur nokkrum í hug að neita því að þetta séu framlög frá ríkinu og að í raun sé um félagsgjöld að ræða?

Tal um sparnað einber blekking

Skráning í stjórnmálaflokka

Þetta er breyting til batnaðar, en af hverju er ekki þessi sjálfkrafa skráning nýfæddra barna í trúfélög algerlega felld niður? 

Ímyndum okkur bara hvort að okkur þætti sambærilegt kerfi við hæfi ef um stjórnmálaflokka væri að ræða. Ef báðir foreldrarnir eru skráðir í Sjálfstæðisflokkinn, þá myndi barnið þeirra vera sjálfkrafa skráð í Sjálfstæðisflokkinn! 

Ótilgreind staða við fæðingu

Undarleg elska

Þegar trúmenn reyna að koma á samræmi á milli hinna ýmsu trúarkenninga sem þeir aðhyllast þá verður útkoman oft frekar óhugnaleg.

Nýlega var ég að rökræða við nýjasta trúvarnarmanninn hérna á Moggablogginu um hugmyndir hans um að aðeins trúmenn gætu aðhyllst algildar siðareglur, það er að segja siðareglur sem gilda alltaf, alveg óháð ástæðum.

Í umræðunum sagði hann að ein þessara reglna væri sú að maður ætti að elska náungann eins og sjálfan sig.

Allt í lagi. Ég spurði þá hvort að það hafi ekki verið rangt af Jósúa og hans mönnum að ráðast inn í Kanaanland og drepa alla þá íbúa landsins sem þeir gátu, konur, menn og börn.

Honum fannst það ekki vera rangt (sjá athugasemd 136). Þannig að það fellur undir að "elska náungann eins og sjálfan sig" að drepa hann og alla fjölskyldu hans. Þetta finnst mér vera mjög óhugnalegt.

Svona tal í anda 1984 minnir mig á þegar ríkiskirkjuprestur talaði um að guðinn hans hefði sent Nóaflóðið og eytt Sódómu og Gómorru "með kærleikann að vopni".